Jaśka Haspadar z pod Wilna
ZDB.Info 2006-02-02

Jaśka Haspadar z pad Vilni

Kastuś Kalinouski (Konstanty Kalinowski) – jeden ze najsłynniejszych białoruskich bohaterów narodowych.

Urodził się 2 lutego w roku 1838 w Mostowlanach koło Gródka Litewskiego. Wybitny rewolucjonista – uczestnik powstania styczniowego, z zawodu dziennikarz i prawnik.
Konstanty Kalinouski (herbu Kalinowa) był jednym z przedstawicieli XIX-wiecznego białoruskiego odrodzenia narodowego.

Po ukończeniu szkoły średniej w Świsłoczy w 1855 przeprowadził się do Moskwy, gdzie studiował w prywatnej szkole prawa. Po paru latach spędzonych w prowincjonalnym mieście przeniósł się do rosyjskiej stolicy, gdzie kontynuował studia na Uniwersytecie Petersburskim oraz zaangażował się w konspirację wymierzoną w carat. W 1860 osiadł na powrót w guberni grodzieńskiej, gdzie zajmował się pracą rewolucyjną. Zaczął wydawać pismo "Mużyckaja Prauda", jeden z pierwszych periodyków w języku białoruskim (pisany łacinką), oraz dwa inne czasopisma w języku polskim.
W swych pismach Kalinouski wypowiadał się za uniezależnieniem się Litwy od Rosji, powrotem do federacji polsko-litewskiej, ochroną języka białoruskiego oraz za zdecydowanymi reformami społecznymi (uwłaszczenie chłopów, parcelacja wielkich majątków ziemskich). Był zwolennikiem włączenia do zbrojnej walki o niepodległość szerokich mas chłopskich.

Po wybuchu powstania styczniowego zaangażował się w tworzenie Prowincjonalnego Komitetu Litewskiego w Wilnie, gdzie objął funkcję komisarza w województwie grodzieńskim. Wkrótce awansował na Komisarza Pełnomocnego na Litwę, przez co zyskał kontrolę nad wszystkimi jednostkami walczącymi na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Zdradzony przez jednego ze swych żołnierzy, został schwytany przez wojska carskie. Uwięziony w Wilnie, napisał swą słynną publikację Zapiski spod szubienicy. Skazano go na karę śmierci, został stracony 24 marca 1864 na Placu Łukiskim w Wilnie.
"Tylko wtedy narodzie będziesz szczęśliwie żył, kiedy moskali nad tobą nie będzie” – tak pisał Kalinouski w jednym z numerów „Mużyckaj Praudy”. Słowa słynnego wojownika o wolność nie stracili na aktualności również dzisiaj.